Intellectual Property Rights (IPRs) are crucial for innovation. It is the foundation of any knowledge-based economy. It is the interface of - creations and rights. It pervades through all sectors of the economy and is increasingly becoming important for ensuring competitiveness of the enterprise. Role of IPR lay in providing a legal right to the inventor to protect his/her creation as well as preventing others from illegally exploiting the creation and thus avoid re-invention of the wheel.

ନବୋନ୍ମେଷଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଆଇପିଆରର ବିଭିନ୍ନ ସାଧନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:-

• copyright: ସୃଜନଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଯାହାକି ସଂଗୀତ, ସାହିତ୍ୟ, କଳାତ୍ମକ, ବକ୍ତୃତା, ନାଟକ, କଳା ପ୍ରତିଦାନ, ମଡେଲ୍, ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସଫ୍ଟୱେୟାର ଇତ୍ୟାଦି ଅଟେ.
• ପେଟେଣ୍ଟ: ବ୍ୟବହାରିକ ଅଭିନବତା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ଅଭିନବ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଉପଯୋଗୀ ଉଦ୍ଭାବନଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି.
• trademark: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନାମ, ଅକ୍ଷର, ସଂଖ୍ୟା, ଫିଗରେଟିଭ୍ ଏଲିମେଣ୍ଟ (ଲୋଗୋ) ସମେତ ଶବ୍ଦ/ଚିହ୍ନ ଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟିକ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅଟେ; ଡିଭାଇସ୍; ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଇପାରୁଥିବା ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନିଟି ଆକାର/ଆକୃତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ; ଶ୍ରବଣୀୟ ଚିହ୍ନ (ଧ୍ଵନି ଚିହ୍ନ) ଯଥା: ଏକ ପଶୁର ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଶିଶୁର ହସ ଚିହ୍ନଟ; ଅଲ୍ଫାକ୍ଟୋରୀ ମାର୍କ (ଗନ୍ଧ ଚିହ୍ନ), ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧର ବ୍ୟବହାର.
• ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ଡିଜାଇନ୍: ଆକୃତି, ବିନ୍ୟାସ, ପ୍ୟାଟର୍ନ, ଅର୍ନାମେଣ୍ଟେସନ୍ କିମ୍ବା ଲାଇନ୍ କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ର ରଚନା, ଯେ କୌଣସି ଆର୍ଟିକଲ୍ ରେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଆକାର କିମ୍ବା ଉଭୟ ରୂପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା କୌଣସି ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ମାନୁଆଲ୍, ଯାନ୍ତ୍ରିକ କିମ୍ବା ରାସାୟନିକ, ଭିନ୍ନ କିମ୍ବା ମିଶି ଯାହା ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଆର୍ଟିକଲ୍ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିବ ଓ କେବଳ ଆଖି ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରାଯାଇଥିବ.
• ଜିଓଗ୍ରାଫିକାଲ୍ ଇଣ୍ଡିକେସନ୍ (GI): ଶିଳ୍ପ ସମ୍ପତ୍ତିର ସେହି ଦିଗ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ, ଯାହାକି ଦେଶ କିମ୍ବା ସେହି ଉତ୍ପାଦର ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ. ସାଧାରଣତଃ, ଏପରି ନାମ ଉତ୍ପାଦର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟତାର ଆଶ୍ୱାସନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଯାହାକି ମୂଳ ରୂପରେ ସେହି ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ଦେଶରେ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତିର ତଥ୍ୟ ସହିତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ.

Intellectual Property Rights are always territorial. Globalization and rapid proliferation of technology has elevated the importance of intellectual property rights. 

ଭାରତ ଡବ୍ଲୁଟିଓର ଏକ ସଂସ୍ଥାପକ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ବୌଦ୍ଧିକ ସମ୍ପଦ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ (ଟିଆରଆଇପିଏସ)ର ବୁଝାମଣା ଅନୁମୋଦନ କରିଛି. ଏହି ବୁଝାମଣା ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତ ସମେତ ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ବୁଝାମଣା ନିୟମ ଏବଂ ମାନକ ଦ୍ୱାରା ଅନୁବନ୍ଧିତ. ସେହି ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ଏକ ବୌଦ୍ଧିକ ସମ୍ପଦ ଅଧିକାର (ଆଇପିଆର)କାଳ ସ୍ଥାପନ କରିଛି, ଯାହାକି ଡବ୍ଲୁଟିଓ ଅନୁକୁଳିତ ଏବଂ ବୈଧାନିକ, ପ୍ରଶାସନିକ ଏବଂ ନ୍ୟାୟିକ, ସମସ୍ତ ସ୍ତରରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ.

The Government has taken a comprehensive set of initiatives to streamline the intellectual property administration in the country in view of its strategic significance. The Controller General of Patents, Designs and Trade Marks (CGPDTM) under DIPP is nodal authority that administers all matters relating to patents, designs, trademarks and geographical indications and also directs and supervises the functioning of :-

1. ପେଟେଣ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ (ଡିଜାଇନସ୍ ଓ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସମେତ)
2. ପେଟେଣ୍ଟ ଇନଫର୍ମେସନ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ (ପିଆଇଏସ୍)
3. ଟ୍ରେଡ୍ ମାର୍କ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରି (ଟିଏମଆର୍), ଏବଂ
4. ଜିଓଗ୍ରାଫିକାଲ୍ ଇଣ୍ଡିକେସନ୍ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରି (ଜିଆଇଆର୍)

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମାନବ ସମ୍ବଳ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରାଳୟର ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗରେ ଏକ ‘କପିରାଇଟ୍ ବା ସତ୍ତ୍ୱାଧିକାର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ’ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ଯାହା ସତ୍ତ୍ୱାଧିକାର ପଞ୍ଜିକରଣ ଏବଂ ଏହାର ନିକଟତମ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ.

ଯେତେବେଳେ ଏକୀକୃତ ସର୍କିଟଗୁଡ଼ିକରେ ଲେଆଉଟ୍ ଡିଜାଇନ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଜଡ଼ିତ, ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟରେ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଭାଗ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସଂଗଠନ. ଯେତେବେଳେ କି କୃଷି ମନ୍ତ୍ରାଳୟରେ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଜାତିର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କ ଅଧିକାର କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଜାତି ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ପଦପେକ୍ଷ ନୀତି ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି.

ଭାରତରେ ଆଇପିଆର୍ ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ବିଧାନ/ ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: -

a. ଟ୍ରେଡମାର୍କ ଆକ୍ଟ, 1999

b. ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ଭୌଗୋଳିକ ସଙ୍କେତ (ପଞ୍ଜୀକରଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ) ଆଇନ 1999

c. ଡିଜାଇନ୍ ଆକ୍ଟ, 2000

d. ପେଟେଣ୍ଟ ଆଇନ, 1970 ଏବଂ 2002 ଓ 2005 ରେ ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଶୋଧନ

ଙ. ଭାରତୀୟ ସତ୍ତ୍ୱାଧିକାର ଆଇନ, 1957 ଏବଂ ଏହାର ସଂଶୋଧନ ସତ୍ତ୍ୱାଧିକାର (ସଂଶୋଧନ) ଆଇନ, 1999

ଚ. ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ସର୍କିଟ୍ ଲେଆଉଟ ଡିଜାଇନ୍ ଆଇନ, 2000

ଛ. ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ସର୍କିଟ୍ ଲେଆଉଟ ଡିଜାଇନ୍ ଆଇନ, 2000

agreement on trade related aspects of intellectual property rights (trips). it for the first time brought laws relating to intellectual property into the international trading system. this agreement narrowed down the differences existing in the extent of protection and enforcement of the intellectual property rights (iprs) around the world by bringing them under a common minimum internationally agreed trade standards. the member countries are required to abide by these standards within stipulated time-frame and promote effective protection of iprs in order to reduce distortions and impediments to international trade.