Intellectual Property Rights (IPRs) are crucial for innovation. It is the foundation of any knowledge-based economy. It is the interface of - creations and rights. It pervades through all sectors of the economy and is increasingly becoming important for ensuring competitiveness of the enterprise. Role of IPR lay in providing a legal right to the inventor to protect his/her creation as well as preventing others from illegally exploiting the creation and thus avoid re-invention of the wheel.
नाविन्यपूर्ण गोष्टींचे रक्षण करण्यासाठी वापरली जाणारी आयपीआरची विविध साधने आहेत:-
- कॉपीराईट: संगीत, साहित्यिक, कलात्मक, व्याख्याने, क्रीडा, कला पुनर्निर्मिती, नमुने, छायाचित्रे, संगणक सॉफ्टवेअर अशा सृजनशील कार्यांच्या संरक्षणाशी संबंधित आहे.
- पेटंट: वास्तववादी कल्पकतांशी संबंधित आणि अभिनव, अस्वाभाविक आणि उपयुक्त असलेल्या संशोधनांचे संरक्षण करणे हा हेतू असतो.
- ट्रेडमार्क: व्यापारी चिन्हांशी संबंधित आहे आणि तसेच, व्यक्तिगत नावे, पत्रे, अंक, अलंकारिक घटक (लोगो); उपकरणे; नजरेत दिसून येणारे दोन किंवा तीन मितीय चिन्हे/आकार किंवा त्यांचे संयोग; ऐकता येण्याजोगी चिन्हे (ध्वनीच्या खुणा) उदा. एखाद्या पशूचे ओरडणे किंवा एखाद्या बाळाच्या हसण्याचा आवाज; घ्राणेंद्रियाच्या खुणा (गंधाच्या खुणा), ठराविक सुगंधांचा वापर यांच्यासह शब्द/चिन्हे यांच्यासारख्या वैशिष्ट्यपूर्ण खुणांच्या संरक्षणाशी संबंधित.
- औद्योगिक रचना: आकार, विन्यास, रचना, सजावट किंवा रेषा किंवा रंगांची रचना, जी कोणत्याही द्विमितीय किंवा त्रिमितीय किंवा दोन्ही प्रारुपात असतात आणि जे औद्योगिक प्रक्रियेद्वारा किंवा पद्धतीद्वारा, हातांनी, यंत्राने किंवा रसायनांनी बनविलेली, वेगवेगळी किंवा एकत्रित, नजरेद्वारा निश्चित केलेली तयार वस्तू असते.
- भौगोलिक संकेत (GI): औद्योगिक संपत्तीचे ते पैलू जे त्या उत्पादनाचा देश किंवा मूळ ठिकाण दर्शवते असे परिभाषित केले आहे. विशेषत्वाने, असे नाव त्या उत्पादनाच्या गुणवत्तेची आणि विभिन्न्तेची खात्री देते, जी मूलतः त्याच्या भौगोलिक स्थानाच्या, प्रदेशाच्या किंवा देशातील त्याच्या उगमाच्या वास्तविकतेस दर्शविते.
Intellectual Property Rights are always territorial. Globalization and rapid proliferation of technology has elevated the importance of intellectual property rights.
