ट्विट्टर् मध्ये शेयर् करोतु
स्टार्टअप विचारान् वास्तविकतायां परिवर्तयन्तु
किं भवान् नूतनव्यापारस्य आरम्भार्थं विचारैः परिपूर्णः आकांक्षी व्यापारिकः उद्यमी अस्ति? ततः, भवन्तः सम्यक् स्थानं प्राप्तवन्तः!
यदि वयं यथार्थतया वदामः तर्हि सहस्राणि स्टार्टअप-संस्थाः पूर्वमेव सन्ति, सम्भवतः अधिकानि च यदि वयं वैश्विकरूपेण स्टार्टअप-विषये वदामः |. कदाचित् अत्रैव मस्तिष्कविक्षेपः आगच्छति. विचारविमर्शः सृजनात्मकरसानाम् प्रवाहं कर्तुं एकदा एव बहुधा नूतनान् विचारान् आनेतुं च एकः प्रभावी उपायः अस्ति. विचारविमर्शस्य प्रक्रिया सम्भाव्यविचारानाम् सूचीं करणं इव सरलं वा मनःमानचित्रं निर्मातुं इव विस्तृतं वा भवितुम् अर्हति. मस्तिष्कविक्षेपः प्रायः स्टार्टअपस्य आरम्भिकपदे एव भवति, तस्य लक्ष्यं च समस्यां परिभाषितुं सर्वेषां सम्भाव्यसमाधानानाञ्च सहायार्थं रचनात्मकविचारैः सह समाप्तिः भवति. एकः आकांक्षी व्यापारिकः उद्यमी इति नाम्ना भवान् श्वेतफलकस्य, ऑनलाइनसॉफ्टवेयरस्य अथवा केवलं केवलं कलमस्य कागदस्य च उपयोगेन विचारविमर्शं कर्तुं शक्नोति.
यथा थॉमस आल्वा एडिसनेन सम्यक् उक्तं यत्, ‘महानः विचारः भवितुं तेषां बहु भवतु’. अतः, भवान् स्वविचारानाम् यथार्थरूपेण परिवर्तनं कर्तुं सज्जः अस्ति वा? विविधमार्गान् आविष्कर्तुं पठन्तु.
सम्यक् मानसिकतायाः आरम्भं कुर्वन्तु
महान् व्यापारविचारः किमपि यत् समस्यायाः समाधानार्थं वा उद्योगे विशिष्टा आवश्यकतायाः पूर्तये वा समीचीनचित्ततायाः उपयोगेन अनुरूपः भवति. भवतः विचारः नूतनः अद्वितीयः विचारः वा विद्यमानस्य समाधानस्य परिवर्तनं वा भवेत्. भवतः स्टार्टअप विचारः अवश्यमेव किमपि न भवेत् यत् भवतः प्रियम्; अपितु भवन्तः अनुसरणार्थं प्रेरिताः किमपि भवितुम् अर्हन्ति. भवान् समस्यायाः समाधानार्थं कार्यं करोति वा कौशलसमूहं निखारयति वा, सम्यक् मानसिकतायाः आरम्भः अत्यन्तं चुनौतीपूर्णसमये भवन्तं प्रेरितं करिष्यति.
Don’t be Afraid to Think Big इति
अनेकाः आकांक्षिणः व्यापार-उद्यमिनः स्वस्य स्टार्टअप-विचारस्य विषये लघु-चिन्तनस्य त्रुटिं कुर्वन्ति. किन्तु तत् न भवितुमर्हति. विद्यमानस्य उत्पादस्य समाधानस्य वा विषये लघु वा वृद्धिशीलं वा विचारं कल्पयितुं किमपि दोषः नास्ति, परन्तु पेटीतः बहिः चिन्तनं भवन्तं किमपि भूमिगतं विकसितुं साहाय्यं करिष्यति यत् जनाः कथं जीवन्ति वा कार्यं कुर्वन्ति वा इति परिवर्तनं करिष्यति. बृहत् चिन्तनस्य कृते बहु मस्तिष्कविक्षेपस्य, सृजनात्मकचिन्तनस्य च आवश्यकता भवेत्, परन्तु यदा वयं वदामः यत् एतत् परिश्रमस्य योग्यम् अस्ति तदा अस्मान् विश्वसितुम्. स्टार्टअपः तदा ‘परिवर्तकः’ इति कल्पितः भवति यदा सः वास्तविकसमस्यायाः समाधानं कर्तुं वा वर्तमानकाले अपूर्णां आवश्यकतां पूरयितुं वा प्रयतते.
आवश्यकतानां पूर्तये प्रौद्योगिक्याः उपयोगं कुर्वन्तु
तेजस्वी विचारं कल्पयितुं एकः महत्त्वपूर्णः पक्षः भविष्यस्य विषये चिन्तनम् अस्ति. अद्यतनप्रवृत्तिषु भवन्तः सम्पूर्णतया ध्यानं न दातुम् इच्छन्ति, यतः स्टार्टअप-दृश्ये भवतः कतिपयवर्षेभ्यः परं ते सहजतया जीर्णाः भविष्यन्ति. भवतः व्यावसायिक-उत्पादेन वा सेवायाः सह प्रौद्योगिकी-विलयनं घण्टायाः आवश्यकता अस्ति यतः भवन्तः बहिः-पेटीतः भविष्यस्य विषये च चिन्तयन्ति. यथा, यदि सामूहिकसमस्यायाः समाधानस्य विद्यमानः महत् मार्गः अस्ति, परन्तु व्यय-प्रभावी मार्गः वार्तालापं न करिष्यति, तर्हि भवन्तः विचारयितुं शक्नुवन्ति यत् भवन्तः तस्य स्थाने प्रौद्योगिक्याः उपयोगेन आवश्यकतानां सेवां कथं कर्तुं शक्नुवन्ति इति.
मार्केट् गैप्स इत्यस्य अवलोकनं कुर्वन्तु
एकः सफलः स्टार्टअप विचारः उपभोक्तृणां वेदनाबिन्दून् अथवा उपभोक्तृणां सम्मुखीभूतानां चुनौतीनां पहिचानं कृत्वा कस्यापि समस्यायाः सम्बोधनं करणीयम् तथा च विपण्यस्य अन्तरालस्य पूरणं करणीयम्. एकः आकांक्षी व्यापारिकः उद्यमी स्पष्टात् परं चिन्तयितुं पारम्परिकेभ्यः परं दृष्टिकोणान् कार्यान्वितुं च स्वप्रेक्षकान् लक्ष्यं कर्तुं अर्हति. व्यापारं कर्तुं रचनात्मकपक्षस्य विषये चिन्तयित्वा अपरम्परागतस्रोतानां विषये विचारं कृत्वा भवन्तः अप्रयुक्तव्यापारावकाशान् आविष्करोति येषां व्यवसाये अन्ये उद्यमिनः उपेक्षितवन्तः स्यात्. विपण्यां महत्त्वपूर्णं परिवर्तनं कर्तुं शक्नुवन्ति नवीनसमाधानं उद्घाट्य विपण्यां अन्तरालं पूरयितुं मुक्ताः भवन्तु.
प्रतियोगिषु SWOT विश्लेषणं कुर्वन्तु
प्रतिस्पर्धात्मकं धारं विकसितुं स्वस्य सम्भाव्यप्रतियोगिनां सम्यक् विश्लेषणार्थं SWOT विश्लेषणं करणं अत्यावश्यकम्. अभ्यासरूपेण केवलं स्वस्य सम्भाव्यप्रतियोगिनां विश्लेषणं न कुर्वन्तु अपितु तेभ्यः शिक्षितुं प्रयतध्वं, यत्र तेषां अभावः भवितुम् अर्हति तत्र अन्तरालं पूरयितुं प्रयतध्वम्. अत्रैव भवतः सृजनशीलता निहितम् अस्ति. स्वप्रतियोगिनां सामर्थ्यं, दुर्बलतां, अवसरान् च चिन्तयित्वा भवन्तः प्रतिस्पर्धायाः परिदृश्यस्य बहुमूल्यं अन्वेषणं प्राप्तुं शक्नुवन्ति तथा च स्वस्थानं दृढतरं, अधिकं प्रासंगिकं च कर्तुं शक्नुवन्ति. अपि च, SWOT विश्लेषणं भवतः स्वस्य दृष्टिकोणं परिष्कृत्य भवतः स्टार्टअपस्य समृद्ध्यर्थं पर्याप्तं स्थानं निर्मातुं साहाय्यं करिष्यति.
Don’t be Afraid to पिवट् कर्तुं
प्रत्येकस्य आकांक्षिणः व्यापार-उद्यमी कृते एतत् ज्ञातव्यं यत् सर्वे स्टार्टअप-विचाराः गेट-गो-तः एव परिपूर्णाः न भवन्ति. यावत् यावत् यावत् भवन्तः स्वविचारस्य विपण्यस्य च शोधं न कुर्वन्ति तावत् यावत् भवतः विचारस्य विवाहं न कुर्वन्तु. आवश्यकतानुसारं तेषां योजनां, बजटं, विचारं च समायोजयितुं मुक्तः भवितुमर्हति. एकः उद्यमी इति नाम्ना स्वस्य वस्तुपङ्क्तिं समायोजयितुं सर्वदा मुक्तः भवतु, परन्तु अन्तिमनिमेषस्य प्रमुखपरिवर्तनानि परिहरितुं प्रयतस्व यतः ते भवतः स्टार्टअपस्य तलरेखां प्रभावितं कर्तुं शक्नुवन्ति. भवतः स्टार्टअप-विचारः उत्तमः अस्ति वा न वा इति निर्धारयितुं एकः उत्तमः उपायः अस्ति यत् उद्योग-विशेषज्ञाभ्यः प्रतिक्रियां ग्रहीतुं शक्यते. भवतः मार्गदर्शकं वा व्यापारसल्लाहकारं वा पृच्छन् जलस्य परीक्षणं कुर्वन्तु यत् स्टार्टअपविचारः फलप्रदः अस्ति वा न वा, अथवा भवतः स्टार्टअपः वृद्धिसीढौ उदयं प्रारभते इति कारणेन भवतः योजना B इत्यस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति.
भवतः स्टार्टअप आरभ्य प्रेरिताः? स्वविचारानाम् वास्तविकतां परिवर्तयितुं पदे पदे मार्गदर्शिकायाः अनुसरणं कृत्वा सफलतायाः सम्भावनायुक्तं अभिनव-स्टार्टअप-विकासस्य सम्भावनाः वर्धयितुं शक्नुवन्ति. अद्यैव आरभत तथा च स्वस्य स्टार्टअप DPIIT मान्यतां प्राप्नुवन्तु, यत्र भवन्तः विविधलाभानां हकदाराः भवन्ति येन भवतः स्टार्टअपयात्रा सुव्यवस्थिता, उपद्रवरहितं च भवति. अधिकविवरणार्थं www.startupindia.gov.in इति सञ्चिकां पश्यन्तु.
